قانون مالیات افغانستان یکی از مهمترین اسناد مالی کشور، سندی جامع است که تمام قواعد مربوط به مالیات بر درآمد، معاش، اجاره و فعالیتهای اقتصادی را توضیح میدهد. در مقاله حاضر، یک نقشه راه ساده دراختیارتان قرار میدهیم تا بدانید این قانون چه بخشهایی دارد، چه کسانی را شامل میشود و چطور باید از آن استفاده کرد. برای مطالعه جزئیات کامل، لینک دانلود نسخه رسمی قانون در مقاله قرار داده شدهاست.
قانون مالیات افغانستان | فصلبندی
سند قانون مالیات افغانستان در 17 فصل تنظیم شدهاست و هر فصل بخشی از نظام مالیاتی کشور را توضیح میدهد. در جدول پیشرو، فصلها را بهصورت خلاصه، همراه با موضوعات اصلی و گروههای مالیاتدهنده مرتبط دستهبندی کردهایم.
| فصل | عنوان | موضوع | لازم برای |
| فصل اول | احکام عمومی | شخص/ اشخاص مکلف به پرداخت مالیه | همه مالیاتدهندگان |
| فصل دوم | تعیین عواید قابل مالیه | درآمدهای مشمول و معاف مالیه مالیات اجاره و معاش مصارف قابلمجرا و غیرقابلمجرا | کارمندان صاحبان ملک شرکتها کسبوکارهای کوچک |
| فصل سوم | مفاد یا زیان از فروش و انتقال دارایی | نحوه محاسبه زیان و مالیات مربوط به فروختن ملک انتقال دارایی تجاری و سود سرمایه | صاحبان دارایی |
| فصل چهارم | شرکتها | شرکتهای تضامنی شرکتهای محدودالمسئولیت نحوه تعیین عواید خالص تقسیم مبالغ حاصله | حسابداران صاحبان شرکتها |
| فصل پنجم | قواعد محاسبه | اسناد و دفاتر لازم روش نقدی و تعهدی محاسبه موجودی آخر سال نحوه ثبت عواید چند موسسه | حسابداران مدیران مالی |
| فصل ششم | احکام خاص درمورد شرکتهای سهامی و محدودالمسئولیت | زیان عملیاتی توزیع داراییها احکام انحلال استهلاک | صاحبان شرکتهای بزرگ |
| فصل هفتم | مالیات شرکتهای بیمه | عواید شرکتهای بیمه معافیتهای بیمهشدگان مصارف قابلمجرا و غیرقابلمجرا | صاحبان شرکتهای بیمه |
| فصل هشتم | مالیه بانکها، شرکتهای سهامی، قرضه و سرمایهگذاری | مفاد مشمول مالیه ذخایر تغییرات ارزش داراییها | بانکها موسسات مالی |
| فصل نهم | وضع مالیه از منابع عایدات | مالیه اجاره منازل میعاد پرداخت ارائه صورتحساب ارائه اظهارنامه | صاحبان ملک شرکتها کارفرمایان |
| فصل دهم | مالیه معاملات انتفاعی | عرضه خدمات معاملات انتفاعی معافیتها نرخها و نحوه تطبیق | صاحبان کسبوکارهای خدماتی |
| فصل یازدهم | مالیات ثابت | مالیات ثابت فعالیتهای کوچک واردات وسایط نمایشات | صاحبان کسبوکارهای کوچک |
| فصل دوازدهم | مالیات بخش معادن و هایدروکربن | مکلفیتهای مالیاتی دارندگان جواز استهلاک مصارف قبل از تولید انتقال زیان | شرکتهای معدنی و نفت و گاز |
| فصل سیزدهم | تعیین مالیه، اظهارنامه، اعتراضات و تأدیه | نمبر تشخیصیه مالیهدهنده نحوه تعیین مالیه میعاد ارائه اظهارنامه روند اعتراض | همه مالیاتدهندگان |
| فصل چهاردهم | احکام تطبیقی | تحصیل مالیه از شخص ثالث مسدود کردن دارایی ممنوعالخروجی | وکلا و مشاوران مالیاتی مدیران شرکتها و کارفرمایان |
| فصل پانزدهم | جلوگیری از کتمان مالیه | معاملات میان اشخاص مرتبط کتمان مالیه | شفافیت مالی |
| فصل شانزدهم | مالیه اضافی و جریمهها | تخلفات مالیه اضافی جریمه عدم ارائه اظهارنامه جریمه عدم تأدیه | همه مالیاتدهندگان |
| فصل هفدهم | احکام نهایی | طرزالعملها شرایط استفاده از معافیت تاریخ انفاذ قانون | همه مالیاتدهندگان |
نحوه استفاده از قانون مالیات | نقشه راه
حالا که با کلیت قانون مالیات افغانستان آشنا شدید، میرویم سراغ نحوه خواندن قانون تا بدانید از کجا باید شروع کنید و کدام بخش برایتان کاربردیتر است. در ادامه، نقشه راه خواندن و استفاده از قانون مالیات کشور را در هفت گام توضیح میدهیم.
1. مشخص کنید که مشمول مالیه هستید یا خیر. قانون در ماده 5 و 6 تعیین میکند:
- اشخاص مقیم: مکلف به پرداخت مالیه بر تمام عایدات هستند.
- اشخاص غیرمقیم: فقط بر عایدات داخل افغانستان مالیه میپردازند.
2. نوع درآمد را مشخص کنید. قانون، درآمدها را بهصورت کاملا روشن دستهبندی کردهاست:
- درآمدهای مشمول مالیه: این درآمدها شامل عایدات تجارتی، خدمات، معاش، اجاره، فروش دارایی، سود شرکتها، قراردادها (ماده 13 تا 17) و عایدات منابع داخلی (ماده 20) میشوند.
- درآمدهای معاف: قانون در ماده 14 مشخص میکند چه چیزهایی غیرتابع مالیه هستند.
3. اگر درآمدتان مشمول مالیه بود، بروید سراغ نحوه محاسبه که در چهار ماده تصریح شدهاست:
- ماده 4، سنجش مالیه: مالیه باید براساس سال مالی، عایدات واقعی و اصول سنجش مشخصشده محاسبه شود.
- ماده 18، مصارف قابل مجرا: قانون فهرست میکند چه هزینههایی را میتوان از عایدات کم کرد.
- ماده 19، مصارف غیرقابل مجرا: قانون میگوید چه هزینههایی را نمیتوان کم کرد.
- ماده 22، مفاد قابل مالیه: اگر دارایی فروخته شود، قانون توضیح میدهد مفاد چگونه محاسبه میشود.
4. مشخص کنید چه کسی باید مالیه را انتقال دهد. قانون در اینباره میگوید:
- مالیات معاش، ماده 17: کارفرما مکلف است مالیه را قبل از پرداخت معاش کسر و انتقال دهد.
- مالیات اجاره، ماده 16: در برخی موارد، مستأجر مکلف به کسر و انتقال مالیه است.
- مالیات قراردادها، ماده 64: طرف پرداختکننده مکلف است مالیه را کسر و انتقال دهد.
5. سپس بروید سراغ میعاد پرداخت و ارائه اسناد. قانون درباره زمان پرداخت، چندین ماده دارد و اطلاع از آنها کمک میکند که جریمه نشوید:
- ماده 60، میعاد پرداخت مالیه
- ماده 62، میعاد ارائه صورتحساب
- ماده 88، میعاد ارائه اظهارنامه مالیاتی
6. اگر اختلاف یا اشتباهی پیش آمد، فصل سیزدهم قانون مالیات افغانستان را بخوانید. این بخش برای حفظ حقوق مالیهدهنده ضروری است و توضیح میدهد:
- چطور اعتراض کنید.
- چقدر وقت دارید.
- چه اسنادی لازم است.
- روند بررسی چگونه است.
7. قانون، پیامدهای عدم پرداخت مالیه و تخلفات را در دو فصل توضیح میدهید:
- فصل 14، احکام تطبیقی: تحصیل مالیه از شخص ثالث، ممنوعالخروجی و مسدود کردن دارایی
- فصل 16، مالیه اضافی و جریمهها: تخلفات و مجازات، مالیه اضافی درصورت عدم پرداخت، مالیه اضافی درصورت عدم ارائه اظهارنامه، مالیه اضافی درصورت عدم حفظ اسناد
سوالات متداول
مالیات مستقیم و غیرمستقیم در افغانستان به چه مواردی اطلاق میشود؟
مالیاتی که بر عایدات و دارایی شخص وضع میشود، از نوع مستقیم است شامل؛ معاش، اجاره اموال غیرمنقول، عایدات اشخاص و شرکتها، مفاد فروش، تبادله یا انتقال دارایی. مالیات غیرمستقیم بر معاملات، خدمات یا فعالیتها وضع میشود شامل مالیه معاملات انتفاعی و مالیات ثابت فعالیتهای کوچک، واردات، وسایط و نمایشات.
قانون مالیات بر عایدات چیست و شامل چه مواردی میشود؟
قانون مالیات بر عایدات افغانستان، مجموعه مقرراتی است که تعیین میکند کدام درآمدها مشمول مالیهاند، چگونه محاسبه میشوند، چه کسانی مکلفاند و چه معافیتها و جریمههایی وجود دارد.
قانون مالیات بر معاشات افغانستان چگونه محاسبه و پرداخت میشود؟
مالیات بر معاش بهصورت تصاعدی محاسبه میشود و کارفرما مکلف است آن را کسر و ظرف 10 روز پس از پایان ماه به اداره عواید انتقال دهد. نرخهای فعلی (2025-2024) از اینقرار است: تا 5هزار افغانی: صفر درصد، 5هزار تا 12هزارو500 افغانی: 2درصد از مبلغ بالای 5هزار، 12هزارو500 تا 100هزار افغانی: 10درصد از مبلغ بالای 12هزارو500 و بیش از 100هزار افغانی: 8هزارو900 افغانی بهعلاوه 20درصد از مبلغ بالای 100هزار.
