ولایت قندهار با بیش از دوهزار سال تاریخ مکتوب، تماشاگر فرازوفرودهای بسیاری بودهاست؛ از فرمانروایی لهراسپشاه و لشکرکشی اسکندر تا ویرانی بهدست مغول و «امیرتیمور گورکانی». از آن روزگاران تلخ و شیرین، یادگارهای بسیاری در ولایت باقی ماندهاست. در این مقاله چهارسوق، به تماشای آثار تاریخی ولایت قندهار میرویم و به قصههایشان گوش میدهیم.
لیست آثار باستانی ولایت قندهار
پیش از اینکه سفرمان در قندهار کهن و تماشایی را آغاز کنیم، نگاهی کلی میاندازیم به میراث ارزشمند این ولایت تا ببینیم چه چیزی آن را از بین همه جاذبههای گردشگری افغانستان متمایز کردهاست.
| اسم مکان | دلیل اهمیت |
| مقبره احمد شاه درانی | آرامگاه بنیانگذار امپراتوری درانی |
| زیارت خرقه شریف | محل نگهداری خرقه مبارک پیامبر اسلام (ص) |
| چهل زینه | کتیبههای تاریخی |
| قصر نارنج | نماد قدرت سیاسی هوتکیان |
| ارگ قندهار | نماد مقاومت تاریخی افغانستان |
| مقبره میرویس هوتکی | آرامگاه بنیانگذار سلسله هوتکی |
| تپه مندیگک | نشاندهنده پیشرفت کشاورزی و ساختوساز در قندهار باستان |
مقبره احمد شاه درانی
احمدشاه درانی یا آنطور که مرسومتر است، احمدشاه بابا، بنیانگذار افغانستان امروزی 25سال بر این سرزمین حکومت کرد. بنای هشتضلعی آرامگاه او با گنبد فیروزهای خیرهکنندهاش، یکی از مهمترین آثار تاریخی ولایت قندهار بهشمار میرود. مقبره احمدشاه، روی سکویی از جنس بازالت قرار گرفته و نمای بیرونیاش ترکیبی از سادگی آجر و هنرنماییهای معمارانه است که با منارههای بلند و طاقهای دارای الگوی لانهزنبوری، دلبری میکند.
- موقعیت: مرکز شهر، نزدیک مسجد جامع
- تاریخ ساخت: اواخر قرن هجدهم میلادی
- وضعیت فعلی: نیازمند مرمت، قابل بازدید
زیارت خرقه شریف
داخل مجموعه مقبره احمدشاه درانی، مکانی تاریخی-مذهبی قرار دارد که بیشتر از حیث تقدس ستایش میشود؛ زیارتگاه خرقه شریف. درباب اهمیت این محل میگویند جامهای منسوب به پیامبر (ص) که نشانه مادی معراج حضرت است، در آن نگهداری میشود. این خرقه که طبق روایات تاریخی بهدست احمدشاه به قندهار آورده شده، پارچهای از پشم شتر است پنهانشده در سه جعبه، دو چوبی و یک نقرهای.
- موقعیت: مقابل مقبره احمد شاه درانی
- تاریخ ساخت: اواسط دهه 1770 میلادی
- وضعیت فعلی: قابل بازدید
چهل زینه
در دیدار با آثار تاریخی قندهار، اگر راهی سمت غربی شهر شویم، به میراث تماشایی دیگری میرسیم؛ چهل زینه با نام اصلی «رواق جهاننما». این بنا، طاقی سنگی است که در دل کوه «سرپوزه» تراشیده شده و با 44 پله، شما را از دامنه کوه به طاق میرساند. در کتیبههای چهلزینه، متونی اخلاقی درباب پاس داشتن حقوق انسانها، شکار نکردن حیوانات، نگه داشتن حرمت بزرگترها و… نگاشته شدهاست. با هر قدم روی پلههای سنگی این بنا، سیری در تاریخ خواهیدداشت؛ از روزگاری دور در قرن شانزدهم تا امروز.
- موقعیت: غرب شهر، دامنه کوه سرپوزه
- تاریخ ساخت: قرن شانزدهم میلادی
- وضعیت فعلی: فرسایش شدید، قابل بازدید
قصر نارنج
قصر نارنج، بنایی سلطنتیست آرامگرفته در دل کوه که در دوره «هوتکیان» و «درانیان»، محل اقامت تابستانی شاهان و اشراف بودهاست. حالا البته از شکوه و جلال روزگاران قدیم چیزی جز اتاقهایی نیمهویران و دیوارههای فروریخته باقی نماندهاست اما تماشای همین بقایای قصر هم خالی از لطف نیست. کمتر از یک دهه پیش، کاوشهای باستانشناسانه در این محل آغاز و اشیای ارزشمندی کشف شد که در موزه قندهار نگهداری میشود.
- موقعیت: شمال غربی قندهار (لوکیشن روی نقشه ثبت نشدهاست.)
- تاریخ ساخت: قرن هجدهم میلادی
- وضعیت فعلی: تحت نظارت، بازدید با هماهنگی
ارگ قندهار
ارگ قندهار، قلعهای باستانی در مرکز شهر است که در دوره «هوتکیان» با دیوارهای بلند و نفوذناپذیرش، نماد مقاومت افغانها بهشمار میرفت. شیوه اداره دژ، با همه اهمیتی که ازحیث سیاسی-نظامی داشت، بر ایجاد حس اعتماد و امنیت بین مردم شهر متکی بود؛ اطفال در محدوده قلعه آزادانه بازی میکردند و از ترس و هول خبری نبود. حالا شوربختانه از آن قلعه شکوهمند تنها بخشهایی از دیوارها و برجها باقی ماندهاست.
- موقعیت: مرکز شهر قندهار (لوکیشن روی نقشه ثبت نشدهاست.)
- تاریخ ساخت: پیشینه باستانی، بازسازی در دوره احمدشاه درانی
- وضعیت فعلی: غیرقابل بازدید
مقبره میرویس هوتکی
نمیشود از جاهای تاریخی قندهار حرف بزنیم و به مقبره «میرویسخان هوتکی»، بنیانگذار پادشاهی هوتکیان اشارهای نکنیم. میرویس خان که با رهبری شورش علیه صفویان به سلطه دویستساله آنان پایان داد، دولتی مستقل به مرکزیت قندهار ایجاد کرد که سنگ بنای دولت افغانستان در دوره معاصر بهشمار میرود. مقبره ساده این قهرمان ملی وطن، میعادگاهی ارزشمند برای دوستدارانش است.
- موقعیت: غرب قندهار، منطقه کوکران
- تاریخ ساخت: 1933-1929 میلادی
- وضعیت فعلی: قابلبازدید
تپه مندیگک
آخرین لوکیشنی که در ملاقات با آثار تاریخی ولایت قندهار به آن سر میزنیم، تپه مندیگک است؛ محوطهای باستانی در همسایگی کوه شاهمقصود که قدمت آن را متعلق به 3 تا 5هزارسال قبل از میلاد میدانند. کاوشهای انجامشده در این تپه 31متری نشان میدهد که ساکنان افغانستان، 3هزار سال پیش از میلاد، فن ساختن خانه از خشت بلد بودهاند؛ اموراتشان را با زراعت و مالداری میگذراندهاند و از زیورآلات و دستسازههای هنرمندانه استفاده میکردهاند. ارتفاع 31متری تپه، درواقع تراکم آبادیهاییست که طی هزاران سال روی هم انباشته شدهاند.
- موقعیت: 50کیلومتری شهر قندهار امروزی (لوکیشن روی نقشه ثبت نشدهاست.)
- تاریخ ساخت: عصر برنز
- وضعیت فعلی: غیرقابلبازدید
سوالات متداول
آیا امکان بازدید از جاهای تاریخی قندهار وجود دارد؟
در بیشتر آثار مانند «مقبره احمدشاه درانی»، «زیارت خرقه شریف»، «چهلزینه» و «مقبره میرویس هوتکی» بازدید برای عموم آزاد است. اما در بعضی از اماکن مثل «قصر نارنج»، «ارگ قندهار» و «تپه مندیگک» بهدلیل ویرانی و مسائل امنیتی، بازدید محدود یا نیازمند هماهنگی است.
بهترین زمان بازدید از آثار تاریخی قندهار چه وقت است؟
بهترین زمان، فصلهای بهار و پاییز است که هوا اعتدال دارد و خبری از گرمای شدید و سرمای استخوانسوز نیست.
آیا آبدات تاریخی قندهار ثبت جهانی شدهاند؟
خیر، تا زمان نوشته شدن مقاله حاضر (نیمه دوم سال 1404) هیچکدام از آثار تاریخی قندهار در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشدهاند.
